Birkaç gün önce okuduğum kitap üzerine şamanizmle ilgili bilgi edinmek istedim. Şamanizm birçok toplumda ortaya çıkmış bir inanış. İnanışın en çok bilinen örnekleri asyada görülür. Türk-Moğol kavimlerinde yaygın olarak görülmüştür Şamanizm.

Şamanlar bir nevi din adamı sıfatındadır ancak çok çeşitli görevleri vardır toplumda. Halk tarafından saygıdeğer bir yere konmuş bu karakterler şifacı vazifesini de üstlenmişlerdir. Ancak gelin biz tüm bunların ötesinde , bu gizemli insanların metafizik yönünü ele alalım.

Şamanların , hastalıkları iyileştirmesi , bulundukları toplumdaki sorunlara çözüm bulmaları nasıl açıklanmıştır?

Sorunun yanıtı ruhlar dünyasında gizlidir. Şamanların asli görevi , ruhlarınki ve bizim dünyamız arasında ara buluculuk yapmaktır. Şamanlar halka anlattığı hikayeleri ve çok uzun şarkıları akıllarında tutup okumalarını ruhlarla olan iletişimlerine borçludurlar. Bu kişilerin ruh dünyasının yardımıyla yiyecek kıtlığına çözüm buldukları da söylenir. Bana kalırsa bu durum moğolların göçebe bir toplum olmasıyla yakından ilgilidir. Moğollar , bozkır hayatı sürdüğü ve yer değiştiren bir toplum yapısına sahip oldukları için avlanarak besin bulurlardı. Bu durumda avlanmaları gerektiğinde ve hayvan bulamadıklarında bu duruma şamanların son verdiğine inanılırdı. Çünkü kişi en çok , zor durumda kaldığında yüce bir güce ihtiyacı olduğunu farkeder. Şamanlar da bu noktada devreye girerler. Hayvan ruhlarıyla konuşarak onları inlerinden çıkmaya ikna ederler. Bu durumdan hayvan ruhları şikayetçi değildirler ve insanların kendilerini yakalamalarına izin verirler.

Şamanların , toplumun sorunlarıyla ilgilendiğini yukarıda söylemiştik. Buna bir örnek olarak kısırlık  verilebilir. Eğer bir kadın hamile kalamıyorsa buna tedavi olarak şamanlar , gelmesi umut edilen çocuğun ruhuna etki ederdi. Bu şahsiyetlerin birçok özelliği ve anlatılacak çok fazla yönü olması nedeniyle sadece “ruh” konsepti üzerinde durduk. Çünkü yazımıza da adını veren ve bence en ilginç özellikleri yine ruhlarla ilintili.

“Psychopomp” kelimesi şamanların ve birçok mitolojideki karakterlerin üstlendikleri bir görevi anlatmak için kullanılan ingilizce terimdir. Kelimenin etimolojik yapısına bakarsak bize ipucu verebilir:

psycho – pomp ( bir birleşik kelime )

“psyche” yani psikolojik ve “psychological” yani psikoanaliz kavramlarını temsil eden bir katıştırılmış kelime diyebiliriz “psycho” için.

“pomp” kelimesi ise ,  geçit töreni anlamında kullanılıyor.

Sonunda bu kelimeyi özetlersek ve birçok yere çekilebilecek anlamındaki öze getirirsek sözü; “ruhun  geçit töreni ” diyebiliriz. Yunanca’dan gelen kökenine bakarsak “ruhların rehberi” yakıştırmasını görebiliriz. İkincisi şamanların görevine daha uygun. Çünkü bu insanlar ölülerin ruhlarının diğer tarafa geçmesini kolaylaştırır. Yardımcı olur , rehberlik yapar…

Ahiret inancının , bulunduğu toplumlarda hiçbir zaman ölüm ruhun basitçe yok olup gitmesi olarak algılanmamıştır. Antik çağlarda inanılan mitolojilerde dahi ölüm şaşaalı bir hadisedir. Yunan mitolojisinde yukarıda bahsettiğimiz misyonu Charon üstlenmiştir. Kayığına binen ruhları Hades’in diyarına götürmek için iki sikke ister. Bu yüzden yunanlılar yakmadan önce cesetlerin gözlerine altın sikkeler yerleştirirlerdi. Böylece diğer tarafta geçiş ücretini ödeyebilirdi ruh.İşte şamanların hiçbir karşılık beklemeden toplumlarına verdikleri hizmetlerden biri de bu rehberliktir.

Şimdiye kadar bahsettiğimiz ruh-şaman ilişkisi yanlış anlaşılmamalıdır. Bu bağ , hiçbir zaman hakimiyet şeklinde olmamıştır. Ölümcül hastalıklar olduğunda kötü ruhların insan bedenine girdiği ve kovulması gerektiği düşünülmüştür elbette. Ancak bunun dışında ruhlar ve şamanlar barış içindedir. Bir şaman , hayvanın ruhunu feda etmesi ve halkını doyurması için kendisinden sadece rica ederdi. Aynı şekilde doğayla da uyum içindeydiler. Yoksa moğollar uçsuz bucaksız bozkırlarda nasıl hayatta kalabilirlerdi değil mi?

No related posts.